उत्तर प्रदेशाची माहिती

उत्तर प्रदेश हे भारतातील चौथ्या क्रमांकाचे राज्य आहे उत्तर प्रदेशचे क्षेत्रफळ 243,286 किमी² आहे. उत्तर प्रदेशचे अक्षांश आणि रेखांश 26.8467° N, 80.9462° E आहे. हे भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य आहे. उत्तर प्रदेशाची एकूण लोकसंख्या एकूण लोकसंख्या 19,95,81,477  आहे.उत्तर प्रदेशात तराई प्रदेश हा सखल प्रदेश आहे किंवा तो दलदलीच्या गाळामुळे तयार झालेला दलदलीचा मैदानी प्रदेश आहे. हा प्रदेश हिमालयाच्या बाहेरील पायथ्याशी, शिवालिक टेकड्यांच्या दक्षिणेला आणि उत्तर भारतातील इंडो-गंगेच्या मैदानाच्या उत्तरेला आणि नेपाळच्या दक्षिणेला आहे.

विंध्य टेकड्यांचा आणि पठाराचा भाग असलेल्या प्रदेशाला “बुंदेलखंड पठार” म्हणतात. हे  पठार सुमारे 69,000 चौरस किमी पसरलेले आहे आणि  यामध्ये उत्तर प्रदेशातील चित्रकुट, जालौन, हमीरपूर, महोबा, ललितपूर, बांदा आणि झाशी या  7 जिल्ह्यांचा समावेश होतो

गंगा नदी ही उत्तर प्रदेशातील सर्वात लांब नदी आहे. गंगा नदीची एकूण लांबी 2525 किमी आहे. उत्तर प्रदेशात नदीची लांबी 1450 किमी आहे.ही नदी गंगा नदीची उपनदी आहे आणि सुमारे 1376 किमीच्या प्रवासानंतर अलाहाबाद (प्रयागराज) जवळ मिळते.उत्तर प्रदेशातील पिलीभीत जिल्ह्यातील माधवतांडा येथे वसलेल्या गोमत ताल येथून नदी उगवते.त्यामुळे पिलीभीत जिल्हा गोमती नदीचे जन्मस्थान म्हणून ओळखला जातो.

गंगा नदी नंतर , यमुना नदी उत्तरप्रदेशातील मोठी नदी आहे . यमुना नदी ही उत्तर प्रदेशातील सर्वात प्रदूषित नदी आहे. औद्योगिक सांडपाणी, मूर्ती विसर्जन, कीटकनाशकांचे अवशेष, प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी यमुना नदीच्या प्रदूषणाची काही कारणे आहेत. केन नदी उत्तर प्रदेशातील बांदा जिल्ह्यातील चिल्ला घाट येथे यमुना नदीला मिळते.  अयोध्या शहर भारतातील उत्तर प्रदेशातील पवित्र शरयू नदीच्या काठावर वसलेले आहे.रामगंगा, बेतवा, घारगरा या सर्व उत्तर प्रदेशातील प्रमुख नद्या आहेत. बेतवा नदी ही यमुना नदीची उपनदी आहे.

गोविंद बल्लभ पंत सागर हे काँक्रीटचे गुरुत्वाकर्षण धरण रिहंद नदीवर बांधलेले आहे. हे उत्तर प्रदेशातील सोनभद्र जिल्ह्यातील पिपरी येथे आहे.गोविंद बल्लभ पंत सागर हा  उत्तर प्रदेशातील सर्वात मोठा कृत्रिम तलाव आहे. याला रिहंद  धरण असे देखील म्हणतात.   

 गोविंद बल्लभ पंत सागर                   

बरुआ सागर तलाव हा एक कृत्रिम तलाव आहे. तो सुमारे  260 वर्षांपूर्वी बांधला आहे. बेटवा नदीवर राणी लक्ष्मीबाई धरण हे आहे. ते पूर्वी राजघाट धरण म्हणून ओळखले जात असे.नलिका विहिरी सिंचन हे उत्तर प्रदेशातील सिंचनाचे प्रमुख स्त्रोत आहे कारण हवामान साधारणपणे कोरडे -आर्द्र अश्या स्वरूपाचे  असतेखारा हायड्रोइलेक्ट्रिक पॉवर प्लांट इंडिया हे भारतातील सहारनपूर उत्तर प्रदेशमधील ताजेवाला धरणाच्या वरच्या बाजूला स्थित आहे.

हस्तिनापूर वन्यजीव अभयारण्य हे उत्तर प्रदेशातील सर्वात मोठे अभयारण्य आहे. हे बिजनौर, मेरठ, अमरोहा मेरठ, मुझफ्फरनगर आणि गाझियाबाद जिल्ह्यांमध्ये 2,073 किमी²  क्षेत्रावर पसरलेले आहे. सर्वात महत्वाचे पर्यटन स्थळ, उत्तर प्रदेशातील कछुआ अभयारण्य (कासव) उत्तर प्रदेशातील वाराणसी जिल्ह्यात आहे. कासव, गंगा डॉल्फिन आणि इतर पाणथळ प्राणी येथे दिसतात.

ओखला पक्षी अभयारण्य उत्तर प्रदेशातील गौतम बुद्ध नगर जिल्ह्यातील नोएडा येथे आहे. येथे 300 हून अधिक पक्ष्यांच्या प्रजाती आढळतात.  बारासिंग हा उत्तर प्रदेशचा राज्य प्राणी आहे.आणि हा मुखत्वे  मुख्यतः उत्तर आणि मध्य भारतात आढळतो. भारतातील उत्तर प्रदेश राज्यात सर्वात जास्त पशुधन आढळते. यामध्ये प्रामुख्याने गाई, म्हशी, याक  यांचा समावेश आहे. उत्तर प्रदेशातील सोनभद्र जिल्ह्यात सर्वाधिक  वनक्षेत्र आहे.

उत्तर प्रदेशात प्रामुख्याने गाळयुक्त माती आढळते. या प्रकारची माती मुख्यतः इंडो-गंगेच्या मैदानात आढळते. उत्तर प्रदेशातील बहुतेक क्षेत्र इंडो-गंगेच्या मैदानात आहे.लाल माती मुख्यतः उत्तर प्रदेशातील झाशी आणि मिर्झापूर जिल्ह्यात आढळते.

उत्तर प्रदेशातील महत्त्वाचे पीक गहू आहे. उत्तर प्रदेशच्या पश्चिम भागात सहारनपूर, बुलंदशहर, कानपूर, मथुरा, मेरठ, अलिगढ, आग्रा आणि मुझफ्फरनगर या जिल्ह्यांमध्ये गव्हाचे मुख्य उत्पादन होते. ललितपूर जिल्ह्यात युरेनियमचे साठे आढळतात.उत्तर प्रदेशातील बांदा, वाराणसी, ललितपूर या जिल्ह्यांत बॉक्साईट सापडतो.येथील  कानपूर शहर चर्मोद्योगासाठी (कातडी उद्योग) प्रसिद्ध असून हे भारतातील चर्मोद्योगाचे प्रमुख आणि सर्वात मोठे केंद्र आहे.”इंडियन ऑइलची सहावी रिफायनरी उत्तर प्रदेशमध्ये मथुरा शहरात आहे.

उत्तर प्रदेशच्या उत्तर पूर्व रेल्वे विभागाचे मुख्यालय गोरखपूर येथे आहे.जगातील सर्वात लांब रेल्वे प्लॅटफॉर्म उत्तर प्रदेशमध्ये गोरखपूर जंक्शन रेल्वे स्टेशन असून  प्लॅटफॉर्मची लांबी 1,366 मीटर-लांब आहे.

चौधरी चरण सिंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ उत्तर प्रदेशातील लखनौ येथे आहे. इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळानंतर, हे मध्य आणि उत्तर भारतातील दुसरे सर्वात व्यस्त आणि सर्वात मोठे विमानतळ आहे.

प्रयागराज हे उत्तर प्रदेशातील अलाहाबाद  शहराचे नवीन नाव आहे. 16 ऑक्टोबर 2018 मध्ये त्याचे अधिकृतपणे प्रयागराज असे नामकरण करण्यात आले. 16 ऑक्टोबर 2018 रोजी त्याचे अधिकृतपणे प्रयागराज असे नामकरण करण्यात आले.

लखीमपूर खेरी हा भारतातील उत्तर प्रदेशमधील सर्वात मोठा जिल्हा आहे. हा लखनौ विभागाचा एक भाग आहे. एकूण क्षेत्रफळ 7,680 चौरस किलोमीटर (2,970 चौरस मैल).

उत्तर प्रदेश आता 75 (पंचाहत्तर) जिल्ह्यांमध्ये विभागला गेला आहे. उत्तर  प्रदेशाच्या  पश्चिमेला राजस्थान, दक्षिणेला मध्य प्रदेश, पूर्वेला बिहार, झारखंड, उत्तरेला उत्तराखंड आणि आग्नेयेला छत्तीसगड यासह नऊ राज्ये आहेत. उत्तर प्रदेश राज्यामध्ये 18 प्रशासकीय विभाग आहेत. लखनौ हे विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. विभागात लखनौ, हरदोई, लखीमपूर खेरी, रायबरेली, सीतापूर आणि उन्नाव आहेत.

 

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You cannot copy content of this page